Menu

Arapça Dersleri Rubai Mücerred ve Rubai Mezid Fiiller

    Arapça Dersleri Rubai Mücerred ve Rubai Mezid Fiiller

     

    II) RUBÂÎ MÜCERRED FİİL

    Arapça’da kök harfleri bakımından fiiller sülâsî mücerred ve rubâî mücerred olmak üzere ikiye ayrılır. Şu ana kadar gördüğümüz bâblardaki fiiller kök harfi üç harften oluşan fiile harf ilavesiyle yapılan mezîd (arttırılmış) fiiller idi. Anadan kuruluşu dört harfli olan fiillere de rübâi mücerred denir. Rubâî mücerred tek babtır. Bunun bir adı daدَحْرَجَ bâbıdır.  Manası yuvarladı demektir. 

    فَعْلَلَ vezninden (دَحْرَجَ)  bâbı denilerek diğerlerinden ayrılır:

    Masdar

     

    Muzâri

     

    Mâzî

     

    دِحْراَجاً

    yuvarlamak

    يُدَحْرِجُ

    yuvarlıyor

    دَحْرَجَ

    yuvarladı

    دَحْرَجَ خَالِدٌ الْحَجَرَ

    Halit taşı yuvarladı

    Müteaddî

     

    دَرْبَحَ خَالِدٌ

    Halit boyun büktü

    Lâzım

     

             

     

                  Mâzî Çekimi

     

     

    دَحْرَجُوا

    دَحْرَجَا

    دَحْرَجَ

    yuvarladı

     

    دَحْرَجْنَ

    دَحْرَجَتَا

    دَحْرَجَتْ

     

     

     

     

    دَحْرَجْتَ...

     

     

     

    Muzâri Çekimi

     

     

     

    يُدَحْرِجُونَ

    يُدَحْرِجَانِ

    يُدَحْرِجُ

    yuvarlıyor

     

     

    يُدَحْرِجْنَ

    تُدَحْرِجَانِ

    تُدَحْرِجُ

     

     

     

     

     

    تُدَحْرِجُ ...

     

     

               Mâzî Meçhûl Çekimi

     

     

    دُحْرِجُوا

    دُحْرِجَا

    دُحْرِجَ

    yuvarlandı

     

    دُحْرِجْنَ

    دُحْرِجَتَا

    دُحْرِجَتْ

     

     

     

     

    دُحْرِجْتَ...

     

     

     

          Muzâri Meçhûl Çekimi

     

     

     

    يُدَحْرَجُونَ

    يُدَحْرَجَانِ

    يُدَحْرَجُ

    yuvarlanıyor

     

    يُدَحْرَجْنَ

    تُدَحْرَجَانِ

    تُدَحْرَجُ

     

     

     

     

     

    تُدَحْرَجُ ...

     

     

                 

     

    İsm-i Fâili

    مُدَحْرِجٌ

    yuvarlayan

    İsm-i Mef’ûlu

     

    مُدَحْرَجٌ

    yuvarlanan

    Bu babdan kısaltma yoluyla uzun cümleler fiil haline getirilir:

    حَمْدَلَ

    Elhamdülillah dedi

    حَوْقَلَ

    Lâ Havle ve lâ kuvvete illâ billâh dedi.

    طَلْبَقَ

    Allah size uzun ömür versin dedi

    ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

    ?  ALIŞTIRMALAR  ?

    1. Aşağıdaki fiillerin mâzî ve muzârilerini çekip ism-i fâil ve ism-i mef’ûllerini yazınız.

    حَرْجَمَ

    topladı

    زَحْزَحَ

    uzaklaştı

    سَلْسَلَ

    zincirledi

    تَرْجَمَ

    çevirdi

    طَمْأَنَ

    tatmin etti

    وَسْوَسَ

    vesvese verdi, fısıldadı

    بَعْثَرَ

    saçtı, savurdu

    زَلْزَلَ

    sarsıldı

    كَبْكَبَ

    altüst  etti, tepetaklak etti.

             

    2. Aşağıdaki dahrece bâbı ile ilgili ayetleri defterinize yazıp fiillerinin mâzî, muzâri ve masdarını yazınız.

    …فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ الناَّرِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فاَزَ  وَماَ الْحَياَةُ الدُّنْياَ إِلاَّ مَتاَعُ الْغُرُورِ.

    (3/ÂL-İ İMRÂN, 185). Kim cehennem ateşinden uzaklaştırılıp cennete konursa o, gerçekten kurtuluşa ermiştir. Dünya hayatı aldatıcı metadan başka bir şey değildir.

    إِذاَ زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزاَلَهاَ.

    (99/ZİLZÂL, 1). Yeryüzü kendine has sarsıntısıyla sarsıldığı zaman..

    وَإِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ.

    (82/İNFİTAR, 4). Kabirlerin içindekiler dışarı çıkarıldığı zaman....

    فَكُبْكِبُوا فِيهَا هُمْ وَالْغَاوُونَ.

    (26/ŞUARÂ, 94) Artık onlar ve o azgınlar oraya (cehenneme) tepetaklak atılırlar.

     

     

    III) RUBÂÎ MEZÎD FİİLLER

    Rubâî mücerrede harf ilâvesiyle kurulan fiillere rubâî mezîd fiiller denir. Rubâî mezîd’in üç bâbı vardır. Onlar da şunlardır:

     

    Masdar

    Muzâri

    Mâzî

     

     

    تَفَعْلُلاً

    يَتَفَعْلَلُ

    تَفَعْلَلَ

     

     

    تَدَحْرُجاً

    يَتَدَحْرَجُ

    تَدَحْرَجَ

     

     

    yuvarlanmak

    yuvarlanıyor

    yuvarlandı

     

     

    اِفْعِنْلاَلاً

    يَفْعَنْلِلُ

    اِفْعَنْلَلَ

     

     

    اِحْرِنْجاَماً

    يَحْرَنْجِمُ

    اِحْرَنْجَمَ

     

     

    toplanmak

    toplanıyor

    toplandı

     

     

    اِفْعِلاَّلاً

    يَفْعَلِلُّ

    اِفْعَلَلَّ

     

     

    اِقْشِعْراَراً

    يَقْشَعِرُّ

    اِقْشَعَرَّ

     

    çok ürpermek

    çok ürperiyor

    çok ürperdi

     

     

     

     

     

             

    1) TEDAHRECE (تَدَحْرَجَ) BÂBI

    Masdar

    Muzâri

    Mâzî

    تَفَعْلُلاً

    يَتَفَعْلَلُ

    تَفَعْلَلَ

    تَدَحْرُجاً

    يَتَدَحْرَجُ

    تَدَحْرَجَ

    yuvarlanmak

    yuvarlanıyor

    yuvarlandı

     

    ...

    تَزَلْزَلَ

     

     

    sallandı

     دَحْرَجَ  fiilinin başına تَ harfinin ilavesiyle yapılır.

     (دَحْرَجَ) bâbının mutâvaatını (dönüşlülüğünü) ifade eder:

    دَحْرَجْتُ الْكُرَةَ فَتَدَحْرَجَتْ.

    Topu yuvarladım o da yuvarlandı.

    Bu bâbın meçhûlu yoktur.

    2) İF’İNLÂL (اِفْعِنْلاَلاً) BÂBI

    Masdar

    Muzâri

    Mâzî

    اِفْعِنْلاَلاً

    يَفْعَنْلِلُ

    اِفْعَنْلَلَ

    اِحْرِنْجاَماً

    يَحْرَنْجِمُ

    اِحْرَنْجَمَ

    toplanmak

    toplanıyor

    toplandı

     

     

     

    -Rubâî mücerrede iki harf eklenmesiyle إفْعِنْلاَلٌ  bâbı yapılır.

    -Burada  حَرْجَمَ(topladı) fiilinin başına bir hemze, ayne’l-fiil ile birinci lâm (ل) arasına bir نْ harfi eklenmiştir. Bu da rübâi mücerredin mutavaatını yani dönüşlülüğünü ifade eder.

    حَرْجَمْتُ الْإِبِلَ فاَحْرَنْجَمَتْ.

    Develeri topladım onlar da toplandı.

    3) İF’İLLÂL (اِفْعِلاَّلاً) BÂBI

    اِفْعِلاَّلاً

    يَفْعَلِلُّ

    اِفْعَلَلَّ

    اِقْشِعْراَراً

    يَقْشَعِرُّ

    اِقْشَعَرَّ

    çok ürpermek

    çok ürperiyor

    çok ürperdi

    Rubâî mücerrede iki harf eklenmesiyle; fiilin başına bir hemze (ا) sonuna da lâme’l-fiili cinsinden bir harf ilâvesiyle yapılır. Lâzım fiilin mübâlağasıdır:

    قَشْعَرَ جِلْدُ الرَّجُلِ.

    Adamın derisi ürperdi.

    إقْشَعَرَّ جِلْدُ الرَّجُلِ.

    Adamın derisi çok ürperdi.

                  Mâzî Meçhûl

     

    اُقْشِعِرَّ   اُقْشِعِرَّا   اُقْشِعِروُّا...

    ürperildi

     

        

    Eklenen hemze ötre, ayne’l-fiili cinsindeki harfin esre okunmasıyle yapılır.

    Muzâri Meçhûl

    يُقْشَعَرُّ  يُقْشَعَرَّانِ   يُقْشَعَرُّونَ...

    ürperiliyor

    Muzaraat harfi ötre, sondan ikinci harf malûmunda esre, meçhûlünde üstün okunmasıyla olur[1].

    اَللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

    (39/ZÜMER, 23). Allah sözün en güzelini birbiriyle uyumlu (benzer)  ve çeşitli üslûplarda tekrarlanan (bıkılmadan tekrar tekrar okunan) bir kitap olarak indirdi. Rablerinden korkanların, bu Kitab’ın etkisinden tüyleri ürperir, derken hem bedenleri ve hem de gönülleri Allah’ın zikrine ısınıp yumuşar. İşte bu Kitap, Allah’ın dilediğini kendisiyle doğru yola ilettiği hidâyet rehberidir. Allah kimi de saptırırsa artık ona yol gösteren olmaz.

    Yorum Ekle

    Gerekli olan (*) işaretli alanlara gerekli bilgileri girdiğinizden emin olun. HTML kod izni yoktur.

    yukarı çık